Υπάρχουν τόποι που "θυμούνται" περισσότερο από τους ανθρώπους. Η Ακρόπολη είναι ένας από αυτούς. Πάνω στον ίδιο βράχο όπου κάποτε η πόλη εμπιστευόταν τα τείχη, τα παιδιά και το μέλλον της στην Αθηνά, αιώνες αργότερα οι Αθηναίοι ανέβαιναν για να προσευχηθούν σε μια άλλη Παρθένο. Ο Παρθενώνας έγινε ναός της Παναγίας της Αθηνιώτισσας· ο βράχος όμως δεν έπαψε ποτέ να είναι τόπος προστασίας.
Δεν πρόκειται για απλή αντικατάσταση θεοτήτων. Οι θρησκείες αλλάζουν, τα δόγματα μεταβάλλονται, αλλά οι βαθύτερες ανάγκες του ανθρώπου παρουσιάζουν παράξενη αντοχή στον χρόνο. Και ανάμεσά τους βρίσκεται η ανάγκη μιας γυναικείας παρουσίας που δεν προστατεύει μόνο με τη δύναμη, αλλά με την πνευματικότητα, την καρτερία και την άγρυπνη παρουσία της.
Η Αθηνά δεν είναι απλώς πολεμική θεότητα. Είναι η θεά της μήτιος, της έλλογης δύναμης που συγκρατεί την ορμή, της σοφίας που προηγείται της πράξης. Η ισχύς της βρίσκεται στην αυτοκυριαρχία. Αιώνες αργότερα, η Θεοτόκος θα εκφράσει μια ριζικά διαφορετική πνευματικότητα: όχι τη σοφία της στρατηγικής αλλά τη σοφία της αποδοχής, όχι την εξουσία αλλά την ταπείνωση, όχι το δόρυ αλλά την καρτερία εκείνου που γνωρίζει τον πόνο και εξακολουθεί να στέκεται όρθιος.
Έτσι η Πρόμαχος συναντά την Υπέρμαχο χωρίς ποτέ να ταυτίζεται μαζί της. Η μία στέκεται πάνοπλη, με δόρυ και ασπίδα· η άλλη κρατά ένα παιδί. Η μία υπερασπίζεται την πόλη απέναντι στον εχθρό· η άλλη γίνεται καταφύγιο ενός κόσμου που γνωρίζει την απώλεια. Ανάμεσά τους χωρούν αιώνες και ασύμβατες θεολογίες. Κι όμως κάτι βαθύτερο επιμένει: η εικόνα μιας γυναίκας που στέκεται απέναντι στον κίνδυνο χωρίς να εγκαταλείπει τη θέση της.
Ίσως εδώ βρίσκεται και μια από τις πιο ανθεκτικές μορφές του γυναικείου μέσα στην ελληνική μνήμη. Όχι η γυναίκα ως εύθραυστη παρουσία, αλλά ως εκείνη που αντέχει· που περιμένει, προστατεύει, πενθεί, θυμάται και συνεχίζει. Από την αλύγιστη σοφία της Αθηνάς έως τη σιωπηλή καρτερία της Μαρίας, η δύναμη μετακινείται από το όπλο προς την εσωτερικότητα.
Το δόρυ κάποτε χάθηκε. Η ασπίδα άλλαξε μορφή. Στη θέση τους έμεινε μια αγκαλιά.
Και ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη μεταμόρφωση που διαφύλαξε η μνήμη: η δύναμη δεν έπαψε να είναι γυναικεία· έπαψε μόνο να χρειάζεται πάντοτε όπλα.